Żywienie psa i kota – przewodnik dla opiekuna

Dobre żywienie psa i kota opiera się na trzech rzeczach: pełnoporcjowej karmie dopasowanej do gatunku i wieku, właściwej porcji ustalonej na podstawie masy i sylwetki oraz regularnej kontroli – wagi, apetytu, picia i kuwety. Nie ma jednej „najlepszej karmy”. Jest karma, na której Twój zwierzak dobrze wygląda, ma prawidłową masę ciała i dobre wyniki u weterynarza. W tym przewodniku pokazuję, jak do tego dojść krok po kroku i jakie błędy widuję najczęściej.

Pies to nie kot – dwa różne talerze

Mieszkam z psem i dwoma kotami i najczęstsze pytanie gości brzmi: „A czemu nie karmisz ich wszystkich tym samym?”. Bo to dwa różne organizmy.

Pies – mięsożerca z elastycznym żołądkiem

Pies jest drapieżnikiem, ale w toku udomowienia nauczył się korzystać z szerszej diety. Dobrze trawi skrobię po obróbce, potrafi wytworzyć część potrzebnych substancji sam. To nie znaczy, że może jeść „to co my” – oznacza raczej, że karma dla psa może mieć bardziej zróżnicowany skład.

Kot – bezwzględny mięsożerca

Kot musi dostać z jedzeniem substancje, których sam nie wytworzy w wystarczającej ilości, m.in. taurynę, kwas arachidonowy i witaminę A w gotowej postaci. Niedobór tauryny przez dłuższy czas może prowadzić do poważnych chorób serca i wzroku. Dlatego kot nie może żyć na karmie psiej ani na diecie wegańskiej układanej w domu.

Koty mają też słabszy odruch picia – w naturze większość wody dostają z mięsa ofiary. To jeden z powodów, dla których u kotów tak ważna jest karma mokra i woda dostępna w kilku miejscach. Szersze porównanie opisałam w tekście karma mokra czy sucha dla kota.

Cecha	Pies	Kot
Typ żywienia	mięsożerca o szerokiej tolerancji pokarmowej	bezwzględny mięsożerca
Tauryna z diety	zwykle wytwarza wystarczająco (wyjątki ustala lekarz)	musi być w diecie
Liczba posiłków u dorosłego	zazwyczaj 2 dziennie	kilka mniejszych porcji w ciągu doby
Picie	pije chętnie z miski	pije mało, woda z karmy ma duże znaczenie
Typowy błąd opiekunów	za duże porcje i dokarmianie ze stołu	wyłącznie sucha karma i jedna miska z wodą obok jedzenia

Rodzaje karmy – co oznaczają napisy na opakowaniu

Karma pełnoporcjowa czy uzupełniająca

To najważniejsza informacja na etykiecie, a wiele osób jej nie zauważa. Karma pełnoporcjowa ma pokrywać wszystkie potrzeby zwierzęcia, jeśli podaje się ją zgodnie z zaleceniem jako jedyne pożywienie. Karma uzupełniająca (np. wiele saszetek „przysmakowych”, puszek z samym mięsem, przekąsek) nie jest kompletna – to dodatek do diety.

Kot karmiony miesiącami wyłącznie karmą uzupełniającą, bo „uwielbia te saszetki”, może dostawać za mało niektórych składników. Widziałam to u kota przekazanego do fundacji – był pulchny, a jednocześnie miał niedobory, które wymagały leczenia.

Etap życia

Na opakowaniu znajdziesz zwykle przeznaczenie: szczenię/kocię, dorosły, senior, czasem rasy duże lub małe. Szczególnie ważne jest to u szczeniąt ras dużych – mają inne potrzeby niż dorosłe psy i ich karmienie warto ustalić z lekarzem weterynarii, bo nadmiar energii lub wapnia w okresie wzrostu nie jest obojętny dla stawów.

Karma sucha, mokra, półwilgotna, surowa

Rodzaj	Plusy	Minusy
Sucha	wygodna, tańsza w przeliczeniu na kalorie, długo się przechowuje	mało wody, łatwo przekarmić „z oka”
Mokra	dużo wody, smakowita, dobra dla kotów i niejadków	droższa, po otwarciu krótko świeża
Mieszane karmienie	łączy zalety obu	trzeba liczyć kalorie z obu źródeł
Diety surowe (BARF) i domowe	pełna kontrola składników	ryzyko niedoborów i bakterii, wymagają receptury od specjalisty

Diet domowych i surowych nie przekreślam, ale układanie ich „z internetu” to proszenie się o kłopot. Jeśli chcesz gotować zwierzakowi, poproś lekarza weterynarii zajmującego się żywieniem o zbilansowaną recepturę.

Jak czytać skład i etykietę karmy

Przepisy unijne wymagają, by na karmie dla zwierząt domowych były m.in.: rodzaj karmy (pełnoporcjowa/uzupełniająca), gatunek i etap życia, skład, składniki analityczne, dodatki oraz zalecane dawkowanie.

Skład

Składniki podaje się w kolejności od tego, którego jest najwięcej. Kilka zasad, które stosuję:

• Patrz na pierwsze 3–5 pozycji – one stanowią główną część karmy.
• „Mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego” to szeroka kategoria – nie musi oznaczać złej karmy, ale nie mówi, jakie to mięso. Karmy z nazwanymi źródłami białka łatwiej ocenić, zwłaszcza przy podejrzeniu alergii.
• „Świeże mięso” na pierwszym miejscu to często w dużej mierze woda. Po wysuszeniu karmy jego udział spada – dlatego porównuj także składniki analityczne.
• Procent przy nazwie (np. „z łososiem 4%”) dotyczy tylko tego składnika – reszta białka może pochodzić z innych źródeł.

Składniki analityczne

To m.in. białko surowe, tłuszcz surowy, włókno surowe, popiół surowy i wilgotność. Porównując karmę suchą z mokrą, nie porównuj liczb wprost – mokra ma ok. 75–82% wody, więc procent białka wygląda na niższy. Do porównań przelicza się wartości na suchą masę.

Kaloryczność

Energia (kcal/kg lub kcal/100 g) nie zawsze jest podana na opakowaniu, ale jest kluczowa do liczenia porcji. Jeśli jej brakuje, znajdziesz ją zwykle na stronie producenta albo uzyskasz od niego mailowo. Dla psa porcję możesz policzyć w artykule ile karmy dla psa – jak policzyć dzienną porcję, gdzie zamieściłam kalkulator.

Ile i jak często karmić

Dawkowanie z opakowania jest liczone dla „średniego” zwierzęcia. Kastrowany, mało ruchliwy kot w bloku i młody pies, który biega dwie godziny dziennie, mają zupełnie inne potrzeby, nawet przy tej samej masie.

Zasada „start – waga – korekta”

1. Zacznij od porcji z opakowania albo z kalkulatora.
2. Ważenie co 2–4 tygodnie (psa na wadze łazienkowej: najpierw Ty z psem na rękach, potem sama/sam; kota – w transporterze).
3. Oceń sylwetkę: żebra wyczuwalne pod cienką warstwą tłuszczu, widoczna talia z góry, brzuch lekko podciągnięty z boku.
4. Koryguj porcję o 5–10% i obserwuj kolejne tygodnie.

Lekarze weterynarii posługują się skalą kondycji ciała (BCS) – najczęściej 9-punktową, gdzie 4–5 to sylwetka prawidłowa. Poproś przy okazji wizyty o ocenę – to szybkie, a bardzo pomaga.

Posiłki w ciągu dnia

Zwierzę	Typowa liczba posiłków	Uwagi
Szczenię	3–4 dziennie, z wiekiem mniej	stałe pory pomagają w nauce czystości
Dorosły pies	2 dziennie	część porcji można dawać w zabawkach węchowych
Kocię	kilka małych posiłków	stały dostęp do wody
Dorosły kot	3–5 małych porcji lub karmienie rozłożone w ciągu dnia	dobrze działają karmniki-zabawki i automaty z timerem

Przysmaki i jedzenie ze stołu

Przysmaki to kalorie, o których najłatwiej zapomnieć. Przyjmuje się, że nie powinny przekraczać ok. 10% dziennej puli. Ja przy treningu odliczam część dziennej karmy do saszetki i nagradzam nią – Kapsel pracuje za chrupki tak samo chętnie jak za kiełbasę, o ile padają szybko.

Jedzenie ze stołu ma jeszcze jeden problem: część produktów jest dla zwierząt groźna. Listę rzeczy, których pies nie powinien dostać, zebrałam w tekście czego nie może jeść pies.

Pies i kot pod jednym dachem

W domu, w którym mieszkają oba gatunki, największym wyzwaniem nie jest wybór karmy, tylko logistyka. Pies chętnie wyjada kocią karmę – jest dla niego tłusta i pachnąca – a kot podjada psią, jeśli tylko zostanie w misce. U mnie sprawdziło się kilka zasad:

• koty jedzą na wysokości (na komodzie, do której pies nie sięga), a pies na podłodze w kuchni,
• psia miska po posiłku od razu wędruje do zlewu – nic nie zostaje „na później”,
• kocią suchą karmę, jeśli jest w ciągu dnia, wydaję w karmnikach-zabawkach, z których pies nie umie jej wyciągnąć,
• przy dokarmianiu w trakcie dnia każdy dostaje swoje w innym pomieszczeniu, żeby nie było rywalizacji.

Zmiana karmy, woda i inne praktyczne sprawy

Zmiana karmy

Zmiany rób stopniowo, mieszając starą i nową karmę przez ok. 7–10 dni. U wrażliwców dłużej. Nagła zmiana to częsta przyczyna biegunki – szczegółowy harmonogram znajdziesz w artykule jak zmienić karmę psu lub kotu.

Woda

Woda ma być zawsze dostępna i codziennie świeża. Psu wystarczy zwykle duża miska w stałym miejscu (i druga na długie spacery w upał). Kotom stawiam wodę w kilku punktach mieszkania, z dala od misek z jedzeniem i kuwet – moje kotki piją wyraźnie więcej z szerokiej ceramicznej miski niż z plastikowej.

Nagła zmiana w piciu – zarówno wyraźnie więcej, jak i dużo mniej – to sygnał do rozmowy z lekarzem weterynarii. Częste oddawanie moczu, nadmierne pragnienie czy chudnięcie mimo apetytu mogą świadczyć o chorobie.

Przechowywanie karmy

• Suchą karmę trzymaj w oryginalnym worku, wstawionym do szczelnego pojemnika – na worku są data ważności i numer partii.
• Otwartą puszkę lub saszetkę przechowuj w lodówce, przykrytą, i zużyj w ciągu ok. 1–2 dni (sprawdź zalecenia producenta). Przed podaniem pozwól jej osiągnąć temperaturę pokojową – zimnej karmy koty często nie chcą.
• Miski myj codziennie, jak swoje naczynia.

Żywienie na różnych etapach życia

Potrzeby zwierzęcia zmieniają się kilka razy w ciągu życia i dobrze jest co jakiś czas zadać sobie pytanie, czy miska nadąża za tymi zmianami.

Szczenięta i kocięta

Rosną szybko i potrzebują karmy przeznaczonej dla młodych zwierząt – bardziej energetycznej i z inaczej zbilansowanymi składnikami mineralnymi. Posiłków jest więcej, a porcje zmieniają się z tygodnia na tydzień, dlatego ważenie raz na tydzień lub dwa ma tu szczególny sens. U szczeniąt ras dużych i olbrzymich szybki wzrost „na zapas” nie jest celem – lepiej, by rosły w spokojnym tempie, pod okiem lekarza.

Dorosłe zwierzęta

Tu najważniejsza jest stabilna masa ciała. Po kastracji zapotrzebowanie energetyczne zwykle spada, a apetyt potrafi wzrosnąć – to klasyczny moment, w którym zaczyna się tycie. Jeśli Twój pies lub kot właśnie przeszedł zabieg, porozmawiaj z lekarzem o korekcie porcji od razu, a nie wtedy, gdy waga już pokaże dodatkowy kilogram.

Seniorzy

Starsze zwierzęta często ruszają się mniej, ale bywają też takie, które zaczynają chudnąć – z powodu gorszego trawienia, problemów z zębami albo chorób. Karma dla seniora to nie obowiązek z dniem urodzin, tylko jedna z opcji, które warto omówić przy przeglądzie. U starszego kota nagła zmiana apetytu lub picia zawsze jest powodem do wizyty.

Gdy trzeba schudnąć – bezpiecznie i powoli

Odchudzanie psa czy kota to proces na miesiące, nie na tygodnie. Zbyt szybka utrata masy nie jest bezpieczna – szczególnie u kotów, u których drastyczne ograniczenie jedzenia może prowadzić do poważnych chorób wątroby. Dlatego plan odchudzania zawsze ustala się z lekarzem weterynarii, który określi masę docelową i tempo.

Co możesz zrobić w domu, wspierając ten plan:

• Waż karmę, zamiast nabierać ją kubkiem. To jedna zmiana, która często daje najwięcej.
• Przelicz przysmaki – i zamień je na część dziennej porcji karmy albo na warzywa dozwolone przez lekarza.
• Dodaj ruch – dla psa dłuższe, węszące spacery, dla kota dodatkowa sesja zabawy z wędką.
• Spowolnij jedzenie – miski spowalniające, maty węchowe, karmniki-zabawki sprawiają, że posiłek trwa dłużej i daje więcej satysfakcji.
• Ustal zasady z domownikami. Odchudzanie psa nie zadziała, jeśli babcia dalej dokarmia go pod stołem.

Najczęstsze błędy w karmieniu, które widzę

1. Miska dosypywana „do pełna”. Zwierzę je z nudów, a opiekun nie wie, ile naprawdę zjadło.
2. Porcja z opakowania na całe życie. Po kastracji, z wiekiem i zimą, gdy spacery są krótsze, zapotrzebowanie zwykle spada.
3. Karmienie zamiast uwagi. Pies patrzy, dostaje kawałek. Kot miauczy, dostaje saszetkę. Nadwaga to dziś jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych psów i kotów, o którym słyszę od lekarzy weterynarii.
4. Suplementy „na wszelki wypadek”. Przy karmie pełnoporcjowej zdrowy zwierzak zwykle ich nie potrzebuje, a niektóre składniki w nadmiarze szkodzą. Suplementację ustala lekarz.
5. Głodówka po biegunce na własną rękę. U kotów długotrwały brak jedzenia jest szczególnie niebezpieczny. Przy zaburzeniach trawienia skontaktuj się z gabinetem.

Gdzie szukać rzetelnej wiedzy o żywieniu

W internecie łatwo trafić na treści pisane przez producentów albo zwolenników jednej diety. Dobrym punktem odniesienia są materiały organizacji weterynaryjnych, np. światowego stowarzyszenia lekarzy weterynarii małych zwierząt WSAVA, które publikuje wytyczne żywieniowe dla opiekunów i lekarzy, w tym wskazówki, jak oceniać karmy. Najlepszym źródłem pozostaje jednak lekarz weterynarii, który zna Twoje zwierzę.

Więcej tekstów o miskach, porcjach i etykietach znajdziesz w dziale Żywienie.